Over herkomst en herinnering

Er wordt in de westerse wereld vaak gesproken over ‘ancestors’. Het is een woord dat diepte en oorsprong oproept, maar ik merk dat ik vaak blijf zoeken naar wat er precies mee wordt bedoeld.

Hoe ver reiken ze terug, langs welke lijnen, en tot waar in de tijd?

Ik zocht mijn eigen vrouwenlijn uit en kwam tot 1600. Zo’n drie eeuwen lang leefden zij in de klei van de Hoeksche Waard. Een landschap van zilt en slib, van zwaar land dat bewerkt moest worden. Van blijven, dragen en doorgaan. Pas rond 1900 werd de Maas overgestoken en vestigde de familie zich in Rotterdam. Mijn andere lijn voert via Schiedam richting België. Geen spectaculaire geschiedenis, geen grote verhalen. Wel een bestaan dat is gevormd door water en arbeid.

Kan ik zeggen dat Nederland mijn thuisgrond is, ook al is het een land van bedijken en inpolderen, waarin wordt gestuurd en afgegrensd, waarin wordt getemd wat wil stromen en verdrongen wat niet past?

Wanneer ik dieper voel wat voorouders voor mij betekenen, verschuift het perspectief. Het begint bij water, bij planten, bij bacteriën en zaden. Lang vóór landsgrenzen en eigendom bewoog leven zich in open mozaïeken, gevoed door wat beschikbaar was: bast, blad en zaad.

Zand en zout, botten en micro-organismen vormen samen een voortdurende circulatie waarin alles elkaar draagt en herinnert. Een geheugen dat ouder is dan geschiedenis, ouder dan het idee dat afkomst vast te leggen is in lijnen of namen.

Misschien zijn voorouders geen vast omlijnde figuren uit het verleden, maar processen die zich blijven herhalen, door ons heen. Bodem en water die telkens opnieuw vorm geven aan wat leven kan zijn. Herinnering die zich laat voelen in cellen, adem en beweging.

En ergens daarboven beweegt de maan, zoals zij dat altijd heeft gedaan. Zij zag het water komen en gaan, lang voordat wij dijken bouwden. Zonder oordeel en zonder verdeling, als stille getuige van wat leeft.

Zo wordt herkomst voelbaar als iets dat meebeweegt met water en tijd. Als een geheugen dat circuleert en zich niet laat vastzetten in grenzen, papieren, herkomst of bezit.

Meer over herinnering in Drinkbare Aarde, mijn nieuwe boek dat in april verschijnt bij Uitgeverij Orlando.